Yakacık Hurdacı

Yakacık Mahallesi’nin Genel Özellikleri

Yakacık, İstanbul’un Anadolu Yakası’nda Kartal ilçesine bağlı bir yerleşim bölgesidir. Yakacık Yeni Mahallesi 2024 yılı itibarıyla 19.509 kişilik nüfusa sahiptir. Bölge, Yakacık Çarşı, Yakacık Yalı, Yakacık Yukarı ve Yakacık Yunus gibi alt bölümlere ayrılır. Yakacık mahalleleri, Uğur Mumcu, Gümüşpınar ve diğer Kartal mahalleri ile komşudur. Coğrafi olarak Yakacık, kuzeyinde TEM otoyoluna bağlanan D-100 karayolu koridoruna yakındır. Komşu Uğur Mumcu Mahallesi’nde geçiş sağlayan D-100/TEM yollarının varlığı, Yakacık’ın hurda taşımacılığı açısından önemli bir ulaşım avantajı sunar. Ayrıca, Yakacık’a birkaç dakikalık mesafede bulunan Metro ve deniz ulaşım hatları, hem işçi hem de geri dönüşüm lojistiği için kolaylık sağlar.

Yakacık, yoğun yerleşim ve altyapıya sahip bir bölge olması nedeniyle kent içi çevresel ve sosyal dinamiklerin hissedildiği bir semttir. Yoğun nüfus ve gelişen kentleşme ile birlikte Yakacık’ta konut sayısı ve ticari yapılar artmakta, bu da atık ve hurdacılık faaliyetlerini tetiklemektedir. Bölgenin bazı kısımları tepeler üzerinde (örneğin “Yukarı” bölgesi), bazıları ise alçak ve sahile daha yakın alanlardır. Topoğrafik çeşitlilik, hurdaların toplanmasını zorlaştırmaz; aksine, şehir içi ulaşım altyapısı sayesinde hurdalar hızla bölgeden çıkarılabilmektedir. Yakacık genelinde sanayi alanı sınırlı olsa da, bölge yakınındaki sanayi kuruluşları ve oto sanayi sitelerinden kaynaklanan hurda malzemeler de kolaylıkla Yakacık hurdacılarına ulaşabilir.

Yakacık’ta Hurdacılık Potansiyeli

Yakacık’ın konut ve ticari yapılarından doğan hurda miktarı, bölgenin fiziksel özellikleri ile doğru orantılıdır. Yoğun nüfuslu Yakacık’ta, evlerde kullanılan beyaz eşyalar, elektronik araçlar, mutfak gereçleri ve eski mobilya gibi metaller, zamanla hurda olarak değerlendirilmek üzere birikir. Örneğin, yakındaki hurdacılık firmaları, “neredeyse her evden bir dönem hurdalık beyaz eşya çıktığını” belirtmektedir. Bu ifadeyle, bir konuttan en az bir buzdolabı, çamaşır makinesi veya benzeri ev aletinin kullanım ömrünü tamamladıktan sonra hurda olarak ortaya çıktığı vurgulanır. Dolayısıyla Yakacık’ta her haneden periyodik olarak hurda beyaz eşya ve benzeri metal atıklar toplanmaktadır.

Bunun yanı sıra Yakacık’ta ticari ve endüstriyel kaynaklı hurdalar da önemli bir yer tutar. Bölgede faaliyette bulunan küçük atölye, fabrika veya bakım-onarım işletmeleri, metalden mamul makine parçaları, kesilen plaka artıkları ve tornalanmış talaş gibi hurda üretir. Yakacık yakınlarındaki Oto Sanayi Sitesi ve benzeri ticari merkezler, araçların bakım ve tamirinden çıkan hurda metal (örneğin araba radyatörleri, eski egzoz parçaları, oto aküsü kurşunları) ile ger dönüşüm malzemesi sağlar. Ayrıca, bölgede yer alan inşaat ve altyapı projeleri de demir-çelik hurdası üretir; bina, yol, su-ısıtma tesisatı veya altyapı yenileme çalışmaları sırasında ortaya çıkan demir profiller, donatılar ve çelik konstrüksiyonlar her seferinde hurda akışına katılır.

Ticari ve Sanayi Kaynaklı Hurdalar

Yakacık’ta ticari ve sanayi kökenli hurda miktarı, semtin kentleşme süreciyle birlikte giderek artmaktadır. Ticari binalarda eskiyen iç mekân malzemeleri (örneğin metal raflar, montaj demirleri), ofislerde güncelliğini yitiren elektronik cihazlar (bilgisayar kasaları, yazıcı parçaları) ve işletme giderlerinde kullanılmayan altyapı elemanları hurda haline gelir. Yakacık’ta sanayi kuruluşu sınırlı olsa da, kasaba içindeki küçük imalat atölyeleri ve otomotiv tamirhaneleri metal hurdasını doğrudan üretir. Örneğin, demirci ve torna atölyeleri artık üretimlerinde çıkan demir talaş ve profil artıkları, uzun yıllar kullanılmış çelik makine parçalarını hurda olarak biriktirir. Ticari altyapıdan kaynaklı kablo hurdası da göz ardı edilemez bir kaynaktır; binaların elektrik tesisatı veya telekom altyapısının yenilenmesi sırasında yüzlerce metre bakır ve alüminyum kablo kullanılmaz hale gelir.

Yakacık hurdacıları, bu tür ticari ve sanayi kaynaklı metalik atıkları toplar. Kartal Yakacık’ta faaliyette bulunan hurdacılık firmaları, işyeri ve sanayi alanı fark etmeksizin her türlü hurda metali kabul eder. Yerel sektör temsilcileri, Yakacık’taki hurdacılık firmalarının “bireysel müşterilerden, işletmelerden ve şantiye alanlarından her türlü metal alımı yaptığını; demir, çelik, bakır, alüminyum, pirinç, krom, kurşun gibi birçok farklı metal hurdasını” değerlendirebildiğini belirtmiştir. Bu durum, Yakacık’ın hem evsel hem de endüstriyel kökenli hurda akışını karşılayan esnek bir geri dönüşüm altyapısına sahip olduğunu gösterir. Hurdacıların geniş metal yelpazesi, sanayi ve ticari kaynaklı hurdaların hızlıca ekonomiye kazandırılmasını sağlar.

Demir-Çelik Hurda Türleri

Yakacık hurdacılığında demir ve çelik hurda en yaygın ve hacimli grubu oluşturur. İnşaat sektöründen kaynaklanan inşaat demiri, profil çelikleri, kanalizasyon hatlarından çıkarılan metal borular, eski araç iskeletleri ve ısınma sistemlerindeki radyatörler demir/çelik hurdası olarak değerlendirilir. Örneğin, bir apartmanın yenilenmesi sırasında ortaya çıkan inşaat demiri ve çelik kalıplar hemen hurda sahalarına yönlendirilir. Evlerde ise eskiyen metal mobilyalar, depolar içinde bekleyen kullanılmayan saç levhalar ve ısıtma petekleri demir hurdası olarak çıkar.

Yakacık gibi nüfus yoğun bölgelerde, çelik yapıların yeniden imarıyla yılda tonlarca demir hurdası açığa çıkabilir. Dünya ölçeğinde çelik üretiminin yaklaşık %40’ı geri dönüşümden elde edilirken, Türkiye’de üretilen ham çeliğin yaklaşık %42’si yeniden işlenmiş hurdalardan sağlanmaktadır. Bu oran Yakacık gibi kentlerde de dolaylı bir şekilde yansır; topladığı demir-çelik hurdaları hammadde olarak kullanarak sanayi tesislerinin ihtiyacını bir nebze karşılar. Hurda demirin kilogram fiyatının diğer metallere göre daha düşük olması, hacimce çok da büyük olmamasına rağmen, sürekli talebi olan bir sınıf oluşturur. Hurdacıların hassas kantarlarla tartıp nakit ödeme yaptığı bu hurdalar, çelik fabrikaları başta olmak üzere sanayi sektörünün hammadde ihtiyacını azaltmada yardımcı olur.

Bakır, Alüminyum ve Kablo Hurdaları

Demir/çelik hurdasının yanı sıra, Yakacık’ta bakır, alüminyum ve kablo hurdaları da önemli yer tutar. Binaların elektrik tesisatı, iletişim altyapısı, su sayacı bağlantıları gibi sistemlerde yoğun olarak bakır kullanılır. Eskiyen binaların elektrik kabloları, kullanımdan kaldırılan klima boruları, su sayacı ve kombilerdeki bakır eşanjörler hurda bakır hâline gelir. Yakacık’ta ev ve iş yerlerinden toplanan hurda bakır, yüksek piyasa fiyatıyla dikkat çeker (bakır hurdası genelde demir hurdaya kıyasla kat kat yüksek fiyatlıdır). Örneğin atıl durumdaki bir eski klima ünitesi veya mutfak musluğu, demir parçası gibi görünse de içindeki bakır komponentler hurdacı için değerli kabul edilir.

Alüminyum hurdalar ise cam balkon, pencere doğrama, çatı kaplaması ve araç jantlarında yaygındır. Yakacık’ta yenilenen balkon korkulukları ve ofis cam bölmeleri yenilendiğinde ortaya çıkan alüminyum profil hurdaları toplanır. Ayrıca çürümüş alüminyum folyo, teneke kutular ve otomobil motor parçalarında kullanılan alüminyum yakıt depoları gibi malzemeler alüminyum grubu hurdalara dahildir. Kablo hurdası ise her iki metalin karışımını içerir; elektrik kabloları, enerji iletim hatları ve zırhlı çelik kablolar yüksek metal içeriğine sahiptir. Bir metro hattı veya yeni yapılan bina elektrik sisteminden çıkan kablo kesitleri geniş miktarda bakır ve alüminyum hurdayı beraber getirir.

Yakacık hurdacıları, bu metalleri ayrı ayrı sınıflandırarak değerlendirir. Sahadan toplanan bakır, alüminyum ve kablo hurdaları ayrıştırma tesislerine gönderilmeden önce çeşitli özelliklerine göre ayrıştırılır. Örneğin hurda bakırlar toplama, ekstra, lama gibi türlerine göre fiyatlandırılır. Hurdacılar, Yakacık ve çevresinden topladıkları bu tür metal atıkları da satmak isteyenlere güncel piyasa fiyatlarının üzerinde ödeme yaparak geri dönüşüm akışını destekler.

Beyaz Eşya ve Diğer Metalik Hurdalar

Yakacık’ta en sık görülen evsel hurda türlerinden biri beyaz eşya hurdasıdır. Buzdolabı, çamaşır makinesi, bulaşık makinesi gibi büyük ev aletleri hurda olarak satıldığında hem içlerindeki demir/çelik yapı hem de bakır kompresör gibi metalik parçalar değerlendirilir. Bir beyaz eşyanın geri dönüşüme gönderilmesi, tüm metal bileşenlerinin tekrar kullanılmasını sağlar. Önceki projelerde gösterildiği üzere, “neredeyse her evden bir dönem hurdalık beyaz eşya çıktığı” gözlemlenmiştir. Bu durum, Yakacık’ta da geçerli olup, haneler eskiyen beyaz eşyalarını hurdacılara getirerek ek gelir elde eder.

Bunların dışında, Yakacık’taki hurdacılıkta hurda krom, kurşun, krom kaplama ürünler ve diğer alaşımlar de yer alabilir. Örneğin, kullanımdan kaldırılan otomobil egzoz boruları üzerinde krom kaplaması olabilir. Araba akülerindeki kurşun plakalar veya bina çatılarına döşenen kurşun kaplamalar da hammadde kaynağıdır. Yakacık hurdacıları, çeşitli hurda parçalar arasında bunları da toplar. Hurdacılık firmaları, Kartal Yakacık’ta bireysel müşterilerden ve inşaat şantiyelerinden “her türlü metal alımı” yapabildiğini belirtiyor. Bu kapsamda, apartmanlardan, ticari işletmelerden ve yol projelerinden çıkan her türlü metal parça değerlendirilir.

Yakacık’ta Hurdacılık Altyapısı ve Hizmetleri

Yakacık’ta faaliyet gösteren hurdacılık firmaları, yalnızca hurda alım satımı yapmakla kalmayıp müşterilerine ek çözümler de sunmaktadır. Çıtak Hurda gibi firmaların belirttiğine göre, Yakacık’taki hurdacıların yaptığı hizmetlere kesim ve söküm işlemleri de dahildir. Yani büyük bir metal alet veya boru yığını satılmak istendiğinde, hurdacılar kendi ekipmanlarıyla bu parçaları müşterilerin adresinde kesip sökerek kolaylık sağlar. Bu sayede müşteriler taşımadan veya söküm zahmetinden kurtulur. Aynı zamanda hurdalar hassas kantarlarla tartılarak günlük piyasa fiyatlarından nakit ödemeye dönüştürülür.

Yakacık’ta hurda lojistiği genellikle kapıdan alım şeklinde gerçekleşir. Hurdacılar, ücretsiz araç göndererek mahalle içinden hurda toplar. Bölgede bulunan mıntıka şeflikleri veya belediye atık merkezleri de zaman zaman hurda kabul noktası olarak hizmet verir. Toplanan hurdalar, öncelikle malzeme türlerine göre ayrıştırılır ve sonra Türkiye’deki lisanslı geri dönüşüm tesislerine gönderilir. İlçedeki asfalt yollar ve merkezî konum, hurda naklini kolaylaştırır; burada toplanan hurda, İstanbul’un limanlarına veya Anadolu yakasındaki çelik fabrikalarına hızlıca sevk edilebilir.

Çevresel ve Ekonomik Katkılar

Yakacık hurdacılığı, bölge ekonomisi ve çevresi için önemli kazanımlar sağlar. Öncelikle, demir-çelik ve diğer metal hurda geri dönüşümü doğal kaynakları korur ve enerji tasarrufu sağlar. Örneğin yeni bir demir ürünü üretmek için cevher çıkarmak, kırmak ve arıtmak gerekirken, hurda demirin yeniden eritilmesi çok daha az enerji harcar. Bu, hem üretimin karbon ayak izini azaltır hem de ekonomik maliyeti düşürür. Akademik çevreler, hurda metal geri dönüşümünün fosil yakıt kullanımını büyük ölçüde azalttığını, işlenmemiş kaynaklara göre daha az sera gazı salımı yaptığını vurgulamıştır. Yakacık’ta toplanan hurda da bu genel ekonomi çevrimine katkıda bulunur; örneğin her yıl toplanan demir-çelik hurda birikimi, Türkiye’nin çelik üretiminin yaklaşık %42’sinin karşılandığı geri dönüşüm sürecine destek olur.

Ekonomik açıdan ise hurdacılık, Yakacık halkına ek gelir imkânı sunar. Kullanılmış metal eşyasını hurdacıya satan her birey, hurdayı çöp yerine satıp değerlendirmiş olur. Bu, hem atık yönetimine katkı hem de hane ekonomisine katkı demektir. Nitekim hurdacılık sektörü, geri dönüşüm endüstrisinin ekosisteminde kritik bir halka teşkil eder. Hurda toplamayı, ayırmayı ve yeniden işleyerek ikinci el hammaddeye çeviren bu faaliyet, hem iş imkânları yaratır hem de ithalat ihtiyacını azaltıcı etki yapar. Örneğin Türkiye, 2025’in Ocak-Ekim döneminde yaklaşık 15,23 milyon ton hurda ithal etmiştir. Yakacık gibi bölgelerden toplanan hurda miktarını artırmak, ülkenin daha az hurda ithal etmesine dolaylı yoldan katkıda bulunabilir.

Yakacık Mahallesi, İstanbul’un hareketli yapısı içinde hem konut hem de ticari faaliyetleri barındıran bir bölge olarak hurda potansiyelini en iyi şekilde değerlendiren yerleşim alanlarından biridir. Yoğun nüfus nedeniyle evsel kaynaklı hurda artıkları (beyaz eşya, elektronik, kablo vb.), buna ek olarak yakınlardaki sanayi/ticari merkezlerden gelen ağır metal hurdaları, Yakacık hurdacılarının düzenli olarak topladığı başlıca hurda türlerindendir. Bölgenin ana yollara, metro ve karayolu bağlantılarına yakınlığı, hurda nakliyesini hızlı ve verimli kılar. Hurdacılık faaliyetleri hem çevreyi koruyucu bir geri dönüşüm ekonomisine hizmet eder hem de Yakacık halkının birikmiş atıklarından ekonomik kazanç elde etmesini sağlar. Bu sayede Yakacık, Kartal genelinde geri dönüşüm ağının önemli bir halkasını oluşturur.